Gen quyết định bao nhiêu phần chiều cao của con?
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới chiều cao: di truyền, giấc ngủ, vận động, dinh dưỡng là những yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó còn môi trường, bệnh tật, tâm lý, dậy thì sớm. Tất cả hiệp đồng tác dụng với nhau. Không có yếu tố nào là "thần thánh" có thể gánh cho tất cả các yếu tố khác. Hiểu được điều này thì ba mẹ sẽ không bị dẫn dắt bởi những quảng cáo quá đà.
Di truyền là yếu tố đầu tiên, nhưng không phải tất cả
Đương nhiên một bạn nhỏ có bố mẹ cao thì có cơ hội cao hơn. Nhưng tin vui cho những bố mẹ có chiều cao khiêm tốn: gen chỉ chiếm một phần. Ở Việt Nam thường được nói là khoảng 23%. Con số này chỉ là tương đối, nhưng nó cho thấy phần lớn còn lại nằm ở những thứ ba mẹ thay đổi được.
Vậy con số 80% trên mạng là gì?
Google "gen quyết định bao nhiêu đến chiều cao" thường ra 60-80%, và nhiều bác sĩ cũng trả lời 80%. Vì sao khác nhau?
Con số 80% là từ một nghiên cứu nổi tiếng về hệ số di truyền (heritability). Người ta nghiên cứu các cặp song sinh, cùng trứng và khác trứng. Các cặp song sinh trong một nhà thường được hưởng môi trường gần như giống nhau: dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, khí hậu, tâm lý. Tức là yếu tố môi trường đã được cố định lại.
Tóm lại: nếu hai đứa trẻ giống nhau về môi trường thì di truyền mới quyết định khoảng 80% khác biệt. Còn anh chị em không sinh đôi, mỗi giai đoạn gia đình lại có thói quen, điều kiện khác nhau, nên chiều cao giữa các anh chị em ruột cũng có thể chênh nhau nhiều.
Nhìn sang các nước láng giềng
Hơn 80 năm trước, người Nhật có chiều cao trung bình thấp hơn người Việt 3-5cm. Hiện nay người Việt lại thấp hơn người Nhật 5-7cm. Người Nhật, người Hàn, người Trung Quốc không còn đổ tại gen. Vậy tại sao chúng ta vẫn đổ tại gen?
Những yếu tố ít được nhắc tới
- Môi trường: không gian thoáng, sạch, đủ nắng gió giúp con phát triển tốt.
- Khí hậu: người ở vùng lạnh thường cao hơn người ở vùng nóng.
- Ốm vặt: cản trở tăng trưởng bình thường. Giữ ấm cho con lúc giao mùa, tăng sức đề kháng, hạn chế dùng kháng sinh khi không cần.
- Tâm lý: cho con cảm giác thoải mái, không ức chế, để quá trình phát triển không bị chậm lại.
Theo Cẩm nang phát triển chiều cao cho con, Midu.
